📿
महादेव शिव
महाभारत (अनुशासन पर्व) / शिव पुराण
ऋषि: उपमन्यु / तंडी ऋषि
छंद: अनुष्टुप्
शिव सहस्रनाम
Shiva Sahasranama
महादेव शिव के 1000 पावन नामों का यह दिव्य सहस्रनाम सनातन धर्म का अमूल्य रत्न है। कालसर्प दोष मुक्ति, आरोग्य, आयु वृद्धि व परम मोक्ष।
फॉन्ट आकार:
॥ मूल सहस्रनाम पाठ व भावार्थ ॥
शिव सहस्रनाम मूल श्लोक व भावार्थ
मङ्गलाचरणम् एवं विनियोगः
सहस्रनाम श्लोक
ॐ नमः शम्भवाय च मयोभवाय च नमः शङ्कराय च मयस्कराय च नमः शिवाय च शिवतराय च ॥
ॐ अस्य श्रीशिवसहस्रनामस्तोत्रमहामन्त्रस्य उपमन्युर्भगवान् ऋषिः । अनुष्टुप् छन्दः । श्रीसाम्बसदाशिवो देवता । ह्रीं बीजम् । नमः शक्तिः । ॐ कीलकम् । श्रीसाम्बसदाशिवप्रीत्यर्थे जपे विनियोगः ॥
Om namaḥ śambhavāya ca mayobhavāya ca namaḥ śaṅkarāya ca mayaskarāya ca namaḥ śivāya ca śivatarāya ca ||
सरल भावार्थ:
श्री शिव सहस्रनाम स्तोत्रम् (महाभारत एवं शिव पुराण) (मङ्गलाचरणम् एवं विनियोगः): पावन वेदोक्त व पौराणिक पाठ।
English Translation:
श्री शिव सहस्रनाम स्तोत्रम् (महाभारत एवं शिव पुराण) (मङ्गलाचरणम् एवं विनियोगः): Sacred recitation of thousand divine names.
ध्यानम्
सहस्रनाम श्लोक
ध्यायेन्नित्यं महेशं रजतगिरिनिभं चारुचन्द्रावतंसं
रत्नाकल्पोज्ज्वलाङ्गं परशुमृगवराभीतिहस्तं प्रसन्नम् ।
पद्मासीनं समन्तात् स्तुतममरगणैर्व्याघ्रकृत्तिं वसानं
विश्वाद्यं विश्वबीजं निखिलभयहरं पञ्चवक्त्रं त्रिनेत्रम् ॥
Dhyāyennityaṃ maheśaṃ rajatagirinibhaṃ cārucandrāvataṃsaṃ | ratnākalpojjvalāṅgaṃ paraśumṛgavarābhītihastaṃ prasannam ||
सरल भावार्थ:
श्री शिव सहस्रनाम स्तोत्रम् (महाभारत एवं शिव पुराण) (ध्यानम्): पावन वेदोक्त व पौराणिक पाठ।
English Translation:
श्री शिव सहस्रनाम स्तोत्रम् (महाभारत एवं शिव पुराण) (ध्यानम्): Sacred recitation of thousand divine names.
श्लोक १ — ५
सहस्रनाम श्लोक
ॐ स्थिरः स्थाणुः प्रभुर्भीमः प्रवरो वरदो वरः । सर्वारमा सर्वविख्यातः सर्वः सर्वकरो भवः ॥ १ ॥
जटी चर्मी शिखण्डी च सर्वाङ्गः सर्वभावनः । हरश्च हरिणाक्षश्च सर्वभूतहरः प्रभुः ॥ २ ॥
प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च नियतः शाश्वतो ध्रुवः । श्मशानवासी भगवान् खचरो गोचरोऽर्दनः ॥ ३ ॥
अभिवाद्यो महाकर्मा तपस्वी भूतभावनः । उन्मत्तवेषप्रच्छन्नः सर्वलोकप्रजापतिः ॥ ४ ॥
महारूपो महाकायो वृषरूपो महायशाः । महात्मा सर्वभूतात्मा विश्वरूपो महाहनुः ॥ ५ ॥
Om sthiraḥ sthāṇuḥ prabhurbhīmaḥ pravaro varado varaḥ | sarvāramā sarvavikhyātaḥ sarvaḥ sarvakaro bhavaḥ || 1 ||
सरल भावार्थ:
श्री शिव सहस्रनाम स्तोत्रम् (महाभारत एवं शिव पुराण) (श्लोक १ — ५): पावन वेदोक्त व पौराणिक पाठ।
English Translation:
श्री शिव सहस्रनाम स्तोत्रम् (महाभारत एवं शिव पुराण) (श्लोक १ — ५): Sacred recitation of thousand divine names.
श्लोक ६ — १०
सहस्रनाम श्लोक
लोकपालोऽन्तर्हितात्मा प्रसादो हयगर्दभिः । पवित्रं च महांश्चैव नियमो नियमाश्रितः ॥ ६ ॥
सर्वकर्मा स्वयम्भूत आदिरादिकरो निधिः । सहस्राक्षो विशालाक्षः सोमो नक्षत्रसाधकः ॥ ७ ॥
चन्द्रः सूर्यः शनिः केतुर्ग्रहो ग्रहपतिर्वरः । अत्रिरत्र्यानमस्कर्ता मृगबाणार्पणोऽनघः ॥ ८ ॥
महातपा घोरतपा अदीनो दीनसाधकः । संवत्सरकरो मन्त्रः प्रमाणं परमं तपः ॥ ९ ॥
योगी योज्यो महाबीजो महारेता महाबलः । सुवर्णरेताः सर्वज्ञः सुबीजो बीजवाहनः ॥ १० ॥
Lokapālo'ntarhitātmā prasādo hayagardabhiḥ | pavitraṃ ca mahāṃścaiva niyamo niyamāśritaḥ || 6 ||
सरल भावार्थ:
श्री शिव सहस्रनाम स्तोत्रम् (महाभारत एवं शिव पुराण) (श्लोक ६ — १०): पावन वेदोक्त व पौराणिक पाठ।
English Translation:
श्री शिव सहस्रनाम स्तोत्रम् (महाभारत एवं शिव पुराण) (श्लोक ६ — १०): Sacred recitation of thousand divine names.
श्लोक ११ — १५
सहस्रनाम श्लोक
दशबाहुस्त्वनिमिषो नीलकण्ठ उमापतिः । विश्वरूपः स्वयंश्रेष्ठो बलवीरो बलोद्गतः ॥ ११ ॥
गणकारो गणपतिर्दिग्वासाः काम एव च । मन्त्रवित् परमो मन्त्रः सर्वभावकरो हरः ॥ १२ ॥
कमण्डलुधरो धन्वी बाणहस्तः कपालवान् । अशनी शतघ्नी खड्गी पट्टिशी चायुधी महान् ॥ १३ ॥
स्रुवाहस्तः सुरूपश्च तेजस्तेजस्करो निधिः । उष्णीषी च सुवक्त्रश्च उदग्रो विनतस्तथा ॥ १४ ॥
दीर्घश्च हरिकेशश्च सुतीर्थः कृष्ण एव च । सृगालरूपः सिद्धार्थः सर्वार्थः सर्वपूरकः ॥ १५ ॥
Daśabāhustvanimiṣo nīlakaṇṭha umāpatiḥ | viśvarūpaḥ svayaṃśreṣṭho balavīro balodgataḥ || 11 ||
सरल भावार्थ:
श्री शिव सहस्रनाम स्तोत्रम् (महाभारत एवं शिव पुराण) (श्लोक ११ — १५): पावन वेदोक्त व पौराणिक पाठ।
English Translation:
श्री शिव सहस्रनाम स्तोत्रम् (महाभारत एवं शिव पुराण) (श्लोक ११ — १५): Sacred recitation of thousand divine names.
श्लोक १६ — २०
सहस्रनाम श्लोक
उषाङ्गुश्च त्रिशङ्कुश्च मुनिर्विरज एव च । संवत्सरोऽमृतं प्राशः सर्वज्ञो वीर्यवान् विभुः ॥ १६ ॥
गम्भीरो गगनः शान्तो द्युतिमान् धृतिमान् यमी । वरेण्यो वरदः शिल्पी विश्वदः सुप्रसादकः ॥ १७ ॥
नीलकण्ठो महातेजा जटाधारी पुरञ्जयः । कालहा कामदः कामी सर्वज्ञः सर्वभावनः ॥ १८ ॥
अव्यक्तलक्षणो व्यक्तो व्यक्ताव्यक्तो विशाम्पतिः । वरदो वरदः श्रीमान् वृषकेतुः सुमङ्गलः ॥ १९ ॥
त्र्यक्षः पञ्चमुखः शम्भुः पिनाकी शशिशेखरः । वामदेवो महादेवः शङ्करो भक्तवत्सलः ॥ २० ॥
Uṣāṅguśca triśaṅkuśca munirviraja eva ca | saṃvatsaro'mṛtaṃ prāśaḥ sarvajño vīryavān vibhuḥ || 16 ||
सरल भावार्थ:
श्री शिव सहस्रनाम स्तोत्रम् (महाभारत एवं शिव पुराण) (श्लोक १६ — २०): पावन वेदोक्त व पौराणिक पाठ।
English Translation:
श्री शिव सहस्रनाम स्तोत्रम् (महाभारत एवं शिव पुराण) (श्लोक १६ — २०): Sacred recitation of thousand divine names.
श्लोक २१ — ३०
सहस्रनाम श्लोक
अनादिमध्यनिधनो गिरीशो गिरिसंश्रयः । जगद्धाता जगद्भर्ता जगदानन्दवर्धनः ॥ २१ ॥
कैलासशिखरावासी नन्दीशः प्रमथाधिपः । वृषारूढो विरूपाक्षो विश्वेश्वर महेश्वरः ॥ २२ ॥
अमृत्युः सर्वजित् कालो महाकालो भयापहः । मृत्युञ्जयो दयासिन्धुर्भवबन्धविमोचनः ॥ २३ ॥
योगिध्येयः पराकाष्ठः परमानन्दविग्रहः । चिदानन्दमयो देवः सच्चिदानन्दलक्षणः ॥ २४ ॥
सर्ववेदान्तसारज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः । ॐकारवाच्यः प्रणवो नादबिन्दुकलातिगः ॥ २५ ॥
Anādimadhyanidhano girīśo girisaṃśrayaḥ | jagaddhātā jagadbhartā jagadānandavardhanaḥ || 21 ||
सरल भावार्थ:
श्री शिव सहस्रनाम स्तोत्रम् (महाभारत एवं शिव पुराण) (श्लोक २१ — ३०): पावन वेदोक्त व पौराणिक पाठ।
English Translation:
श्री शिव सहस्रनाम स्तोत्रम् (महाभारत एवं शिव पुराण) (श्लोक २१ — ३०): Sacred recitation of thousand divine names.
फलश्रुतिः
सहस्रनाम श्लोक
इतीदं नामसाहस्रं शम्भोरमिततेजसः । यः पठेच्छृणुयान्नित्यं सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥
पुत्रार्थी लभते पुत्रान् धनार्थी लभते धनम् । धर्मार्थी धर्ममाप्नोति कामार्थी कामानवाप्नुयात् ॥
अपुत्रः पौत्रमाप्नोति दरिद्रो धनवान् भवेत् । मुच्यते सर्वपापेभ्यः शिवलोके महीयते ॥
॥ इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि उपमन्युप्रोक्तं श्रीशिवसहस्रनामस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥
Itīdaṃ nāmasāhasraṃ śambhoramitatejasaḥ | yaḥ paṭhecchṛṇuyānnityaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate ||
सरल भावार्थ:
श्री शिव सहस्रनाम स्तोत्रम् (महाभारत एवं शिव पुराण) (फलश्रुतिः): पावन वेदोक्त व पौराणिक पाठ।
English Translation:
श्री शिव सहस्रनाम स्तोत्रम् (महाभारत एवं शिव पुराण) (फलश्रुतिः): Sacred recitation of thousand divine names.
॥ विधि एवं नियम ॥
पाठ विधि, शुभ समय एवं नियम
⏱️
सर्वोत्तम शुभ समय:
सोमवार, महाशिवरात्रि, प्रदोष
🪔 क्रमबद्ध पाठ विधि:
- प्रातःकाल स्नान कर शुद्ध वस्त्र धारण करें तथा पूजा स्थान को गंगाजल से पवित्र करें।
- आसन पर बैठकर महादेव शिव की प्रतिमा या चित्र के समक्ष घी का दीपक और धूप प्रज्वलित करें।
- हाथ में जल, अक्षत व पुष्प लेकर संकल्प करें।
- शिव सहस्रनाम का शांत एवं लयबद्ध स्वर में एक-एक नाम का चिंतन करते हुए पाठ करें।
- पाठ के समापन पर आरती करें और क्षमा प्रार्थना के साथ प्रसाद अर्पित करें।
✨ दिव्य फलश्रुति एवं आध्यात्मिक लाभ:
- ✔ कालसर्प दोष मुक्ति, आरोग्य, आयु वृद्धि व परम मोक्ष।
- ✔ हजार नामों के उच्चारण से उत्पन्न ध्वनि-कंपन घर व अंतःकरण की नकारात्मक ऊर्जा को समाप्त करता है।
- ✔ पारिवारिक कलह दूर होकर सुख, शांति, समृद्धि व स्वास्थ्य की वृद्धि होती है।
Frequently Asked Questions
अक्सर पूछे जाने वाले प्रश्न
शिव सहस्रनाम का पाठ करने से क्या फल प्राप्त होता है?
शिव सहस्रनाम का पाठ करने से कालसर्प दोष मुक्ति, आरोग्य, आयु वृद्धि व परम मोक्ष। तथा इष्ट देव की अहैतुकी कृपा से जीवन के समस्त पाप और विघ्न नष्ट होते हैं।
शिव सहस्रनाम का पाठ करने का सबसे शुभ समय व विधि क्या है?
इसका पाठ सामान्यतः सोमवार, महाशिवरात्रि, प्रदोष के दिन प्रातःकाल स्नानादि के बाद, पूर्व या उत्तर दिशा की ओर मुख करके शुद्ध घी का दीपक जलाकर करना सर्वश्रेष्ठ माना गया है।
शिव सहस्रनाम का मूल स्रोत क्या है?
इस पावन सहस्रनाम का प्रामाणिक स्रोत महाभारत (अनुशासन पर्व) / शिव पुराण है। इसके ऋषि उपमन्यु / तंडी ऋषि एवं आराध्य महादेव शिव हैं।