श्लोक
॥ श्री ॥
शरीरं सुरूपं तथा वा कलत्रं यशश्चारु चित्रं धनं मेरुतुल्यम् ।
मनश्चेन्न लग्नं गुरोरङ्घ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम् ॥ १ ॥
Śarīraṁ surūpaṁ tathā vā kalatraṁ yaśaścāru citraṁ dhanaṁ merutulyam |
Manaścenna lagnaṁ guroraṅghripadme tataḥ kiṁ tataḥ kiṁ tataḥ kiṁ tataḥ kim || 1 ||
हिंदी भावार्थ:
यदि शरीर अत्यंत सुंदर हो, पत्नी भी रूपवती हो, कीर्ति चारों ओर फैली हो और सुमेरु पर्वत के समान अपार धन-सम्पदा हो; परन्तु यदि मन सद्गुरु के चरणकमलों में न लगा हो, तो इन सबसे क्या लाभ? क्या लाभ? क्या लाभ?
English Translation:
Though one possesses a handsome body, a beautiful spouse, widespread fame, and wealth towering like Mount Meru—if the mind is not surrendered at the lotus feet of the Guru, of what avail is it, of what avail is it, of what avail is it, of what avail is it?
श्लोक
॥ श्री ॥
कलत्रं धनं पुत्रपौत्रादि सर्वं गृहं बान्धवाः सर्वमेतद्धि जातम् ।
मनश्चेन्न लग्नं गुरोरङ्घ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम् ॥ २ ॥
Kalatraṁ dhanaṁ putrapautrādi sarvaṁ gṛhaṁ bāndhavāḥ sarvametaddhi jātam |
Manaścenna lagnaṁ guroraṅghripadme tataḥ kiṁ tataḥ kiṁ tataḥ kiṁ tataḥ kim || 2 ||
हिंदी भावार्थ:
पत्नी, धन, पुत्र, पौत्र, भव्य भवन और सब प्रकार के नाते-रिश्तेदार प्राप्त हों; किन्तु यदि मन गुरु के पादपद्मों में समर्पित न हो, तो फिर इन सबका क्या लाभ? क्या लाभ?
English Translation:
Though one is blessed with spouse, riches, sons, grandsons, a grand mansion, and abundant kinfolk—if the mind is not attached to the Guru's lotus feet, of what avail is it, of what avail is it?
श्लोक
॥ श्री ॥
षडङ्गादिवेदो मुखे शास्त्रविद्या कवित्वादि गद्यं सुपद्यं करोति ।
मनश्चेन्न लग्नं गुरोरङ्घ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम् ॥ ३ ॥
Ṣaḍaṅgādivedo mukhe śāstravidyā kavitvādi gadyaṁ supadyaṁ karoti |
Manaścenna lagnaṁ guroraṅghripadme tataḥ kiṁ tataḥ kiṁ tataḥ kiṁ tataḥ kim || 3 ||
हिंदी भावार्थ:
छहों अंगों सहित सम्पूर्ण वेद मुख में कंठस्थ हों, शास्त्रों का पूर्ण ज्ञान हो, सुंदर कविता, गद्य और पद्य रचने की प्रतिभा हो; पर यदि मन गुरु के चरणों में न लगा हो, तो क्या लाभ? क्या लाभ?
English Translation:
Though the Vedas with their six limbs dwell on one’s tongue, all sciences are mastered, and one composes superb prose and poetry—if the mind is not devoted to the Guru's lotus feet, of what avail is it?
श्लोक
॥ श्री ॥
विदेशेषु मान्यः स्वदेशेषु धन्यः सदाचारवृत्तेषु मत्तो न चान्यः ।
मनश्चेन्न लग्नं गुरोरङ्घ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम् ॥ ४ ॥
Videśeṣu mānyaḥ svadeśeṣu dhanyaḥ sadācāravṛtteṣu matto na cānyaḥ |
Manaścenna lagnaṁ guroraṅghripadme tataḥ kiṁ tataḥ kiṁ tataḥ kiṁ tataḥ kim || 4 ||
हिंदी भावार्थ:
विदेशों में मान-सम्मान प्राप्त हो, स्वदेश में लोग धन्य-धन्य कहते हों, सदाचार और उत्तम आचरण में मेरे समान कोई दूसरा न हो; किन्तु यदि मन गुरुचरणों में न रमा हो, तो क्या लाभ? क्या लाभ?
English Translation:
Though honored in foreign lands, hailed as blessed in one’s own country, peerless in righteous conduct—if the mind is not absorbed in the Guru's lotus feet, of what avail is it?
श्लोक
॥ श्री ॥
क्षमामण्डले भूपभूपालवृन्दैः सदा सेवितं यस्य पादारविन्दम् ।
मनश्चेन्न लग्नं गुरोरङ्घ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम् ॥ ५ ॥
Kṣamāmaṇḍale bhūpabhūpālavṛndaiḥ sadā sevitaṁ yasya pādāravindam |
Manaścenna lagnaṁ guroraṅghripadme tataḥ kiṁ tataḥ kiṁ tataḥ kiṁ tataḥ kim || 5 ||
हिंदी भावार्थ:
इस भूमण्डल के बड़े-बड़े राजा-महाराजा जिसके चरणकमलों की नित्य सेवा करते हों; परन्तु यदि उसका मन सद्गुरु के चरणों में न लगा हो, तो फिर क्या लाभ? क्या लाभ?
English Translation:
Though great monarchs of the earth bow down and constantly serve one's feet—if one’s mind is not bound to the Guru’s lotus feet, of what avail is it?
श्लोक
॥ श्री ॥
यशो मे गतं दिक्षु दानप्रतापाज्जगद्वस्तु सर्वं करे श्लाघ्यमेतत् ।
मनश्चेन्न लग्नं गुरोरङ्घ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम् ॥ ६ ॥
Yaśo me gataṁ dikṣu dānapratāpājjagadvastu sarvaṁ kare ślāghyametat |
Manaścenna lagnaṁ guroraṅghripadme tataḥ kiṁ tataḥ kiṁ tataḥ kiṁ tataḥ kim || 6 ||
हिंदी भावार्थ:
दान और पराक्रम के बल पर मेरा यश दसों दिशाओं में फैल गया हो, संसार की सभी दुर्लभ वस्तुएं मेरी मुट्ठी में हों; किन्तु यदि मन गुरु के पावन चरणों में न लगा हो, तो क्या लाभ? क्या लाभ?
English Translation:
Though one’s fame for generosity and valor radiates across all directions, and every prized worldly possession is in one’s grasp—if the mind is not tethered to the Guru's lotus feet, of what avail is it?
श्लोक
॥ श्री ॥
न भोगे न योगे न वा वाजिराजौ न कान्तामुखे नैव वित्तेषु चित्तम् ।
मनश्चेन्न लग्नं गुरोरङ्घ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम् ॥ ७ ॥
Na bhoge na yoge na vā vājirājau na kāntāmukhe naiva vitteṣu cittam |
Manaścenna lagnaṁ guroraṅghripadme tataḥ kiṁ tataḥ kiṁ tataḥ kiṁ tataḥ kim || 7 ||
हिंदी भावार्थ:
चित्त न भोग में आसक्त हो, न योग में, न घोड़ों में, न स्त्री के सुंदर मुख में और न ही धन-दौलत में; फिर भी यदि मन गुरु के चरणकमलों में अनुरक्त न हुआ, तो क्या लाभ? क्या लाभ?
English Translation:
Though the mind has turned away from sensual enjoyments, from yogic feats, from fine steeds, from the face of lovers, and from riches—if it is not anchored at the Guru's lotus feet, of what avail is it?
श्लोक
॥ श्री ॥
अरण्ये न वा स्वस्य गेहे न कार्ये न देहे मनो वर्तते मे त्वनर्घ्ये ।
मनश्चेन्न लग्नं गुरोरङ्घ्रिपद्मे ततः किं ततः किं ततः किं ततः किम् ॥ ८ ॥
Araṇye na vā svasya gehe na kārye na dehe mano vartate me tvanarghye |
Manaścenna lagnaṁ guroraṅghripadme tataḥ kiṁ tataḥ kiṁ tataḥ kiṁ tataḥ kim || 8 ||
हिंदी भावार्थ:
मेरा मन न जंगल में रमता है, न घर में, न काम-काज में और न ही इस नश्वर देह में; तथापि यदि वह सद्गुरु के चरणों में लीन नहीं हुआ, तो क्या लाभ? क्या लाभ?
English Translation:
Though the mind clings neither to forest solitudes, nor to home, nor to work, nor even to this priceless body—if it is not fully merged in the Guru's lotus feet, of what avail is it?
फलश्रुति
॥ श्री ॥
गुरोरष्टकं यः पठेत्पुण्यदेही यतिर्भूपतिर्ब्रह्मचारी च गेही ।
लभेद्वाञ्छितार्थं पदं ब्रह्मसंज्ञं गुरोरुक्तवाक्ये मनो यस्य लग्नम् ॥ ९ ॥
Guroraṣṭakaṁ yaḥ paṭhetpuṇyadehī yatirbhūpatirbrahmacārī ca gehī |
Labhedvāñchitārthaṁ padaṁ brahmasaṁjñaṁ guroruktavākye mano yasya lagnam || 9 ||
हिंदी भावार्थ:
जो भी पुण्यात्मा—चाहे वह संन्यासी हो, राजा हो, ब्रह्मचारी हो या गृहस्थ—इस गुर्वष्टक का पाठ करता है और जिसका मन गुरु के वचनों में निष्ठा रखता है, वह मनोवांछित फल और परम ब्रह्मपद को प्राप्त करता है।
English Translation:
Whoever of meritorious soul—be they ascetic, sovereign king, celibate student, or householder—recites this Guru Ashtakam, having fixed their heart in the Guru's guidance, attains all righteous desires and the supreme state of Brahman.
✨
समाप्ति
।। इति श्रीमच्छङ्कराचार्यविरचितं गुर्वष्टकं सम्पूर्णम् ।।
|| Thus Concludes Guru Ashtakam composed by Adi Shankaracharya ||